Groeiende bedrijven lopen vaak tegen een kantelpunt aan. Wat in de beginfase kracht gaf, zoals snelheid, ondernemerschap en veel vrijheid, kan later juist voor onduidelijkheid en frictie zorgen. Dan ontstaat de vraag: wat vraagt deze volgende fase van het leiderschap, de organisatie en de cultuur?

In dit artikel neemt adviseur en coach Wendy Woelders je mee in een praktijkvoorbeeld van drie ondernemers die precies op zo’n punt stonden.

Er is een fase waar veel groeiende bedrijven in terechtkomen. Een fase waarin de energie die het bedrijf groot heeft gemaakt… ineens begint te schuren. Niet omdat die energie verkeerd is. Maar omdat het bedrijf iets anders nodig heeft.

Onlangs begeleidden Patrick Steggerda en ik een dag met drie ondernemers die samen eigenaar zijn van een groeiend bedrijf. Geen heidag met inspirerende slogans en vrolijke post-its, maar een dag vol eerlijke gesprekken. Er werd hardop gedacht, soms getwijfeld, gelachen en af en toe stevig gespiegeld.

Wat meteen opviel, was de openheid en de sterke onderlinge band tussen deze ondernemers. Met een half woord begrepen ze elkaar. Ideeën werden snel opgepakt en verbanden moeiteloos gelegd. Het gesprek bewoog zich soepel tussen strategie en uitvoering. Tegelijkertijd lag daar ook een deel van hun vraagstuk.

Als onderling begrip een blinde vlek wordt

Deze ondernemers begrijpen elkaar enorm goed. Dat maakt dat ze snel kunnen schakelen, samen kunnen bouwen en elkaar versterken. Tegelijkertijd werd gedurende de dag zichtbaar dat hier ook een blinde vlek was ontstaan richting hun organisatie.

Wat voor hen logisch was, bleek voor hun medewerkers lang niet altijd vanzelfsprekend. Hun denken liep vaak een paar stappen vooruit, terwijl voor medewerkers niet eens duidelijk was wat stap één precies inhield. Wat voor hen helder voelde, bleef impliciet of onuitgesproken. Met als gevolg: de eerste frustraties. Omdat dingen niet werden opgepakt en anders werden opgepakt dan verwacht.

De eerlijke vraag onder tafel

Halverwege de dag werd een vraag gesteld die veel zegt over de openheid van het gesprek: “Zijn wij het probleem, de werkvloer, of allebei?”

Het is een vraag die zelden zo expliciet wordt uitgesproken, maar die in veel organisaties wel onder de oppervlakte leeft. In werkelijkheid gaat het zelden over schuld. Veel vaker gaat het over een systeem dat niet meer goed aansluit bij de fase waarin een bedrijf zich bevindt.

De kracht van vrijheid en de keerzijde

Het bedrijf van deze drie ondernemers heeft veel mooie kenmerken. De structuur is plat, de sfeer informeel en mensgericht, en medewerkers krijgen veel ruimte om hun werk op hun eigen manier te doen.

Maar tijdens het gesprek werd ook duidelijk dat diezelfde kenmerken een keerzijde hebben. Vrijheid was langzaam veranderd in vrijblijvendheid. De informele sfeer zorgde ervoor dat lastige gesprekken werden vermeden. En in deze platte organisatie was het onduidelijk geworden wie waarvoor verantwoordelijk was.

Werk werd door medewerkers eerder gezien als een bron van inkomen dan als een plek waar samen aan een ambitie wordt gebouwd. Niet uit onwil, maar doordat vrijheid niet werd ondersteund door duidelijke verwachtingen en kaders.  Een patroon overigens dat in veel groeiende organisaties zichtbaar wordt: zonder richting verliest vrijheid haar kracht.

Van grijs naar uitgesproken

Gedurende de dag ontstond er steeds meer scherpte in waar deze ondernemers naartoe willen. Ze schetsten een beeld van een organisatie met meer energie, meer duidelijkheid en meer verantwoordelijkheid.

Een omgeving waarin mensen elkaar durven aanspreken en waarin resultaten ertoe doen. Een cultuur die voelt als een hecht team met een topsportmentaliteit.

Tegelijkertijd werd duidelijk dat zo’n cultuur niet vanzelf ontstaat. Het begint bij hun leiderschap. Niet alleen in wat ze zeggen, maar vooral in wat ze doen en laten. In de keuzes die ze maken en de dingen die ze laten passeren. Cultuur volgt uiteindelijk altijd gedrag, structuur en consequenties.

De spanning tussen bouwen en organiseren

Tijdens het gesprek werd ook een onderliggend spanningsveld zichtbaar. Deze ondernemers zijn echte pioniers. Creatief, ondernemend en oplossingsgericht. Ze krijgen energie van bouwen, kansen zien en nieuwe ideeën ontwikkelen. Dat is de kracht waardoor hun bedrijf zo gegroeid is.

Maar diezelfde groei brengt een volgende fase met zich mee. Een fase waarin niet alleen gebouwd hoeft te worden, maar ook georganiseerd. Waar structuur nodig is, waar duidelijker gestuurd moet worden en waar plannen niet alleen bedacht, maar ook uitgevoerd moeten worden.

Maar dat voelt anders. Waar pionieren voelt als vrijheid en avontuur, voelt professionaliseren als structuur, afspraken en soms ook beperking. En dat schuurt.

De vragen die horen bij een volgende groeifase

In het gesprek kwamen vragen naar boven die je zelden hoort in jonge startups, maar die onvermijdelijk worden in groeiende organisaties zoals deze:

• Hebben we het bedrijf misschien te complex gemaakt?
• Zijn we duidelijk genoeg over wat we verwachten?
• Houden we medewerkers te lang vast die eigenlijk niet meer passen?
• Vermijden we beslissingen die eigenlijk nodig zijn?

Het zijn geen makkelijke vragen, maar wel de vragen die nodig zijn om de volgende stap te kunnen zetten.

Het moment op de duikplank

Op een gegeven moment gebruikte één van de ondernemers een treffende metafoor. Het voelde alsof hun bedrijf op een duikplank stond. Achter hen lag het zwembad waar ze jarenlang in sprongen: pionieren, kansen pakken, improviseren en bouwen. Dat werkte. Daardoor is hun bedrijf gegroeid.

Maar nu stonden ze hoger op de plank. En vanaf daar konden ze niet meer op dezelfde manier springen als voorheen. De impact van keuzes is groter, de organisatie complexer en hun leiderschap zichtbaarder. De vraag is dus niet óf er gesprongen wordt, maar van welke plank.

De echte uitdaging begint na het gesprek

Wat mij persoonlijk bijbleef van deze dag, is dat de antwoorden feitelijk al in de kamer aanwezig waren. Deze ondernemers voelden goed waar het schuurt en veel inzichten waren eigenlijk al bekend. Maar inzicht alleen verandert nog niets.

De echte beweging begint pas wanneer er keuzes worden gemaakt. Wanneer verwachtingen expliciet worden uitgesproken. Wanneer gedrag verandert en consequenties volgen. Een sessie zoals deze helpt niet doordat wij oplossingen aandragen, maar doordat er ruimte ontstaat voor de vragen die er echt toe doen.

Wat voor deze ondernemers geldt, geldt voor veel organisaties: een bedrijf groeit zelden sneller dan het leiderschap dat het draagt.

Over Wendy Woelders

Wendy Woelders is adviseur en coach bij Beter Koersen. Haar missie is om ondernemers, teams en organisaties te inspireren en te begeleiden naar vooruitgang en groei. Gedreven, nieuwsgierig en betrokken kijkt ze altijd naar zowel de zakelijke als de menselijke kant van groei.

Herkenbaar? 

Herken je dit kantelpunt in jouw eigen organisatie? Beter Koersen helpt ondernemers en teams om helderheid aan te brengen in groei, samenwerking en leiderschap.